Yetişkin Kemik İliği Transplantasyon (KİT) Merkezi

LÖSANTE Hastanesi Yetişkin Kemik İliği Transplantasyon (KİT) Merkezi, hematolojik hastalıkların tedavisinde hematopoietik kök hücre nakli gereksinimi bulunan erişkin hastaların değerlendirilmesi, nakil sürecinin planlanması ve nakil sonrası takiplerinin yürütülmesi amacıyla hizmet vermektedir.

Kemik iliği transplantasyonu, diğer adıyla hematopoietik kök hücre nakli, bazı lösemiler, lenfomalar, multipl miyelom, kemik iliği yetmezlikleri ve seçilmiş diğer hematolojik hastalıklarda tedavinin önemli aşamalarından biri olabilir.

Nakil kararı; hastalığın türü ve evresi, uygulanan tedavilere verilen yanıt, hastanın yaşı ve genel sağlık durumu, eşlik eden hastalıkları ve uygun verici bulunup bulunmaması gibi birçok faktör birlikte değerlendirilerek verilir.

Yetişkin Kemik İliği Transplantasyon Merkezi'nde süreç; Hematoloji, Doku Tipleme ve Transplantasyon İmmünolojisi, Enfeksiyon Hastalıkları ve ilgili diğer uzmanlık alanlarının iş birliğiyle multidisipliner olarak yürütülür.

Kemik İliği Transplantasyonu Nedir?

Kemik iliği transplantasyonu, sağlıklı kan hücrelerinin oluşumundan sorumlu hematopoietik kök hücrelerin hastaya verilmesine dayanan bir tedavi yöntemidir.

Hematopoietik kök hücreler kemik iliğinden, periferik kandan veya uygun durumlarda kordon kanından elde edilebilir. Günümüzde erişkin hastalarda gerçekleştirilen kök hücre nakillerinde periferik kandan elde edilen kök hücreler de yaygın olarak kullanılmaktadır.

Nakil tedavisinin temel amacı hastalığa ve nakil türüne göre değişebilir. Hastanın kendi kök hücrelerinin yoğun tedavi sonrasında yeniden verilmesi veya hastalıklı kan ve bağışıklık sisteminin uygun bir vericiden alınan sağlıklı kök hücrelerle yeniden yapılandırılması hedeflenebilir.

Yetişkinlerde Kemik İliği Nakli Hangi Hastalıklarda Uygulanır?

Hematopoietik kök hücre nakli her hematolojik hastada uygulanmaz. Naklin gerekli olup olmadığı hastalığın özelliklerine ve hastanın klinik durumuna göre değerlendirilir.

Lösemiler

Kemik iliği nakli;

• Akut miyeloid lösemi (AML),
• Akut lenfoblastik lösemi (ALL),
• Bazı kronik lösemiler,
• Yüksek riskli veya tekrarlayan bazı lösemi türlerinde

tedavi seçeneklerinden biri olarak değerlendirilebilir.

Her lösemi hastasının kök hücre nakline ihtiyacı yoktur. Nakil kararı; hastalığın genetik ve moleküler özellikleri, risk grubu, tedaviye yanıtı ve hastalığın tekrarlama riski gibi faktörlere göre verilir.

Lenfomalar

Bazı Hodgkin ve Non-Hodgkin lenfoma hastalarında, özellikle hastalığın tedaviye dirençli olması veya tekrarlaması durumunda hematopoietik kök hücre nakli gündeme gelebilir.

Hastalığın özelliklerine göre otolog veya allojenik kök hücre nakli değerlendirilebilir.

Multipl Miyelom

Multipl miyelom tedavisinde uygun hastalarda otolog kök hücre nakli tedavi planının bir parçası olabilir.

Hastanın yaşı, genel sağlık durumu, hastalığın özellikleri ve tedaviye verdiği yanıt değerlendirilerek nakil için uygunluk belirlenir.

Kemik İliği Yetmezliği ve Diğer Hematolojik Hastalıklar

Hematopoietik kök hücre nakli;

• Aplastik anemi,
• Miyelodisplastik sendromlar (MDS),
• Miyeloproliferatif neoplaziler,
• Bazı kalıtsal kan hastalıkları,
• Seçilmiş diğer hematolojik hastalıklarda

uygun hastalar için tedavi seçeneği olarak değerlendirilebilir.

Kemik İliği Nakli Türleri Nelerdir?

Kök hücrelerin elde edildiği kaynağa göre transplantasyon temel olarak otolog ve allojenik kök hücre nakli olmak üzere iki gruba ayrılır.

Otolog Kök Hücre Nakli Nedir?

Otolog kök hücre naklinde hastanın kendi hematopoietik kök hücreleri kullanılır.

Tedavinin uygun aşamasında hastadan kök hücreler toplanarak özel koşullarda saklanır. Yüksek doz tedavinin ardından bu hücreler damar yoluyla tekrar hastaya verilir.

Otolog kök hücre nakli özellikle multipl miyelom ve bazı lenfomalarda hastanın ve hastalığın özelliklerine göre uygulanabilir.

Allojenik Kök Hücre Nakli Nedir?

Allojenik kök hücre naklinde kök hücreler başka bir kişiden, yani uygun bir vericiden elde edilir.

Verici;

• Tam uyumlu kardeş,
• Uygun akraba,
• Akraba dışı uyumlu donör,
• Uygun hastalarda yarı uyumlu aile bireyi

olabilir.

Allojenik nakillerde hasta ile verici arasındaki doku uyumunun değerlendirilmesi önemli bir aşamadır.

Haploidentik (Yarı uyumlu) Kök Hücre Nakli Nedir?

Haploidentik nakil, hasta ile belirli düzeyde HLA uyumu bulunan, çoğunlukla anne, baba, çocuk veya kardeş gibi aile bireylerinden gerçekleştirilen allojenik kök hücre nakli yöntemidir.

Tam uyumlu bir vericinin bulunamadığı seçilmiş hastalarda haploidentik nakil değerlendirilebilir.

Hangi nakil yönteminin tercih edileceği hastalığın özellikleri, hastanın klinik durumu, önceki tedaviler ve mevcut donör seçeneklerine göre belirlenir.

Kemik İliği Naklinde Donör Nasıl Belirlenir?

Allojenik kök hücre naklinde uygun donörün belirlenmesi tedavi planlamasının temel aşamalarından biridir.

Donör seçiminde hasta ve olası vericiler arasındaki HLA (Human Leukocyte Antigen) doku uyumu değerlendirilir.

Öncelikle aile içindeki uygun donör adayları incelenebilir. Uygun aile içi donör bulunamadığında akraba dışı donör seçenekleri değerlendirilebilir. Hastanın klinik özelliklerine göre haploidentik donör seçeneği de gündeme gelebilir.

LÖSANTE Hastanesi bünyesindeki Doku Tipleme Laboratuvarı, kök hücre nakli sürecinde hasta ve donör arasındaki doku uyumunun değerlendirilmesine yönelik çalışmaların gerçekleştirilmesine katkı sağlamaktadır.

Yetişkinlerde Kemik İliği Nakli Süreci Nasıl İlerler?

Kemik iliği nakli yalnızca kök hücrelerin hastaya verildiği işlemden ibaret değildir. Nakil öncesi hazırlık, transplantasyon ve nakil sonrası takipten oluşan kapsamlı bir süreçtir.

1. Nakil Öncesi Değerlendirme

Nakil öncesinde hastanın hastalığı ve genel sağlık durumu ayrıntılı olarak değerlendirilir.

Bu süreçte hastanın ihtiyacına göre;

• Kan ve laboratuvar incelemeleri,
• Kalp ve akciğer fonksiyonlarının değerlendirilmesi,
• Böbrek ve karaciğer fonksiyonları,
• Enfeksiyon taramaları,
• Hastalığın mevcut durumu,
• Önceki tedaviler ve tedaviye yanıt,
• Eşlik eden hastalıklar

incelenebilir.

Bu değerlendirmeler sonucunda hastanın nakil için uygunluğu ve uygulanacak transplantasyon yöntemi belirlenir.

2. Kök Hücrelerin Toplanması

Otolog nakilde hastanın kendi kök hücreleri, allojenik nakilde ise uygun donörden elde edilen kök hücreler kullanılır.

Kök hücre kaynağı ve toplama yöntemi hastanın ve donörün özelliklerine göre planlanır.

3. Hazırlık Tedavisi

Nakil öncesinde hastalığın ve transplantasyon türünün özelliklerine göre hazırlık rejimi uygulanır.

Bu süreçte kemoterapi ve gerekli durumlarda diğer tedavi yöntemlerinden yararlanılabilir. Hazırlık tedavisinin içeriği ve yoğunluğu hastanın hastalığı, yaşı, genel sağlık durumu ve planlanan nakil türüne göre belirlenir.

4. Kök Hücrelerin Hastaya Verilmesi

Hazırlık sürecinin ardından hematopoietik kök hücreler damar yoluyla hastaya verilir.

Kök hücrelerin kemik iliğine ulaşarak yerleşmesi ve yeni kan hücreleri üretmeye başlaması beklenir.

5. Engraftman ve Yakın Takip

Nakledilen kök hücrelerin kemik iliğine yerleşerek yeterli kan hücresi üretmeye başlamasına engraftman adı verilir.

Bu süreçte hastalar;

• Enfeksiyon,
• Kanama,
• Kan değerlerindeki değişiklikler,
• Organ fonksiyonları,
• Tedaviye bağlı yan etkiler,
• Nakille ilişkili komplikasyonlar

açısından yakından takip edilir.

Kemik İliği Nakli Sonrası Takip

Kemik iliği nakli sonrasında hastanın yakın ve düzenli takibi transplantasyon sürecinin önemli bir parçasıdır.

Bağışıklık sisteminin yeniden yapılanması belirli bir süre gerektirdiğinden özellikle enfeksiyonların önlenmesi ve erken dönemde fark edilmesi önem taşır.

Nakil sonrası kontrollerde;

• Tam kan sayımı ve diğer laboratuvar değerleri,
• Bağışıklık sisteminin yeniden yapılanması,
• Enfeksiyon bulguları,
• Karaciğer ve böbrek fonksiyonları,
• İlaçların etkinliği ve yan etkileri,
• Hastalığın tedaviye yanıtı,
• Beslenme durumu,
• Nakille ilişkili erken ve geç dönem komplikasyonlar
• Yeni aşı takvimi

değerlendirilir.

Graft Versus Host Hastalığı (GVHH) Nedir?

Allojenik kök hücre nakli sonrasında karşılaşılabilecek önemli durumlardan biri Graft Versus Host Hastalığı (GVHH)'dır.

GVHH, donörden alınan bağışıklık hücrelerinin hastanın bazı dokularını yabancı olarak algılayarak reaksiyon oluşturması sonucu gelişebilir.

Cilt, sindirim sistemi ve karaciğer başta olmak üzere farklı organlar etkilenebilir. Akut veya kronik olarak ortaya çıkabilen GVHH'nin erken tanınması ve uygun şekilde yönetilmesi önemlidir.

Nakil sonrası hastalar bu ve diğer olası komplikasyonlar açısından düzenli olarak takip edilir.

Kemik İliği Nakli Sonrası Enfeksiyonlardan Korunma

Kök hücre nakli sonrasında bağışıklık sistemi bir süre enfeksiyonlara karşı daha hassas olabilir.

Bu nedenle nakil sonrası dönemde el hijyeni, kişisel bakım, beslenme, ziyaretçi düzenlemeleri ve enfeksiyon kaynaklarından korunmaya ilişkin önerilere uyulması önemlidir.

Hastanın bağışıklık sisteminin yeniden yapılanma durumuna göre aşılama programı da ilgili hekimler tarafından yeniden planlanabilir.

Kemik İliği Nakli Sonrası Beslenme

Nakil sürecinde yeterli ve dengeli beslenmenin sürdürülmesi önemlidir. Hastanın tedaviye bağlı olarak iştah azalması, bulantı, ağız ve sindirim sistemi sorunları gibi beslenmeyi etkileyebilecek durumları olabilir.

Beslenme planı hastanın klinik durumuna, tedavisine ve enfeksiyon riskine göre bireysel olarak düzenlenmelidir.

Gerekli hastalarda Beslenme ve Diyetetik Bölümü ile birlikte değerlendirme yapılarak tedavi sürecinin beslenme açısından desteklenmesi sağlanabilir.

Yetişkin Kemik İliği Transplantasyonunda Multidisipliner Yaklaşım

Hematopoietik kök hücre nakli birçok uzmanlık alanının koordinasyonunu gerektiren kapsamlı bir tedavi sürecidir.

LÖSANTE Hastanesi'nde nakil süreci başta Hematoloji olmak üzere; Doku Tipleme ve Transplantasyon İmmünolojisi, Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji, Radyoloji, laboratuvar birimleri, yoğun bakım, Beslenme ve Diyetetik ve gerekli diğer branşların iş birliğiyle yürütülür.

Bu yaklaşımda yalnızca transplantasyon işlemi değil, hastanın nakil öncesi hazırlığından uzun dönem takibine kadar tüm sağlık sürecinin değerlendirilmesi amaçlanmaktadır.

LÖSANTE Hastanesi Yetişkin Kemik İliği Transplantasyon Merkezi

LÖSANTE Hastanesi Yetişkin Kemik İliği Transplantasyon (KİT) Merkezi, hematopoietik kök hücre nakli gerektiren erişkin hematoloji hastalarının tanı, değerlendirme, transplantasyon ve takip süreçlerinin aynı sağlık sistemi içerisinde multidisipliner olarak yürütülmesine yönelik hizmet vermektedir.

Hastane bünyesindeki Doku Tipleme Laboratuvarı ve ilgili tanı birimleri, allojenik transplantasyon planlanan hastalarda donör-alıcı uyumunun değerlendirilmesi ve nakil sürecinin planlanmasına katkı sağlamaktadır.

Transplantasyon öncesinde hastanın ayrıntılı klinik değerlendirmesi yapılmakta; uygun nakil yöntemi ve tedavi planı hastalığın özelliklerine göre belirlenmektedir. Nakil sonrasında ise engraftman, enfeksiyonlar, GVHH, organ fonksiyonları ve hastalığın seyri açısından düzenli takip gerçekleştirilmektedir.

Kemik iliği transplantasyonu gerektiren hastalıklarda doğru hasta seçimi, uygun donörün belirlenmesi, transplantasyon zamanlaması, enfeksiyonların yönetimi ve nakil sonrası düzenli takip, tedavi sürecinin temel bileşenlerini oluşturmaktadır.