PATOLOJİ NEDİR?

Patoloji, hastalık (Yunanca pathos) çalışması ve bilimi (Yunanca logos) kelimelerinin birleşmesi ile oluşmuş hastalıklar bilimi anlamına gelen bir sözcüktür. Ayrıca belirli bir bozukluğun tipik özellikleriyle birlikte bütününe patoloji denilebilir.

Patoloji (hastalıkbilim) özellikle altta yatan hastalıkla ilgili hücrelerdeki, dokulardaki ve organlardaki yapısal ve işlevsel değişikliklerin tanınması, araştırılması ve incelenmesiyle ilgilenir. Hekimliğin en zor ve disipline sahip bölümlerinden biri olan patoloji, klinikler ve paraklinikler arasında bir nevi köprü görevi görür.

Patoloji alanında uzman olan kişilere patolog veya patoloji uzmanı denmektedir.

CERRAHİ PATOLOJİ

 Ameliyat sırasında yaşayan hastalardan çıkarılan dokuların hatta organların analizine odaklanır. Hastalığın veya sorunun teşhisine yardımcı olmak ve bir tedavi planı oluşturmak için bu örneği kullanmak cerrahi patoloğun görevidir.

PATOLOJİ UZMANI NE İŞ YAPAR?

Patoloji uzmanı hastalıklı olduğu düşünülen organ ve dokulardan çeşitli biçimlerde alınan örnek ve dokuları inceleyerek hastalıklara tanı koymaya çalışır. Bunun için rutin olarak kullanılan yöntem mikroskobik incelemedir.

PATOLOJİK YÖNTEM VE YAKLAŞIMLAR

Patolojik inceleme ve çalışmalar yeterli anatomi, histoloji, fizyoloji ve klinik bilgilerine sahip kişilerce yürütülebilir.  Bir hastanenin işleyişinde patoloji bölümünün katkısı; hastalardan tarama ve tanı amacıyla hücre ve doku örneklerinin alınmasıyla veya organların çıkarılmasıyla başlar. Bu örneklerin öncelikle dış görünümleri (makroskopi) incelenir ve mikroskobik değerlendirmede görülmek istenen kısımlar seçilerek ayrılır. Patolojiyi en iyi yansıtacağı düşünülen kısımlar örneklenir, çok ince kesit ( 4-5 mikron kalınlıkta)alınmasına imkan verilecek işlemlerden(doku takip) geçirilir. Hazırlanan kesitler Hematoksilen- Eosin yöntemi ile boyanır. Bu kesitler ışık mikroskopisinde morfolojik ( biçimlere ağırlık veren)olarak değerlendirilir.

PATOLOJİNİN YARARLANDIĞI ALANLAR

Makroskopik Patoloji: Cerrahi yolla ya da otopsi-nekropsi yoluyla elde edilen numunenin çıplak gözle tanı koyma amaçlı incelenmesidir.

Histoloji: Dokuların mikroskop altında incelenmesidir. Histopatoloji de hastalıklı dokuları histolojik yönden inceleyerek tanı koyma amacını taşıyan bir bilim dalıdır.

Sitoloji: Hücrelerin mikroskop altında incelenmesidir, tarama ya da tanı amaçlı kullanılabilir.

İmmünohistokimya: Hastalığın tanısı için özel immün işaretleyiciler ve antikorlar kullanır.

İnsitu Hibridizasyon: İleri düzey moleküler tetkik

DNA Sitometrisi: İleri düzey moleküler tetkik

Dijital Görüntü Analizi gibi yöntemler sayılabilir.

Patoloji, doku kültürü, in situ hibridizasyon, immünohistokimya, akım sitometrisi, dijital görüntü analizi gibi pek çok yöntem patolojik tanıda veya araştırma amaçlı kullanılır.  Patolog bu yöntemlerin bir ya da birkaçını kullanarak incelemesinin sonucunda bir rapor hazırlar. Bu rapor sadece bir tanı içerebileceği gibi ayırıcı tanı ya da öneriler şeklinde de olabilir. Patolog tibbi konsültasyon ve danışma mekanizmasının  bir parçası olduğundan bir hasta ile ilgili düşüncesi sorulduğunda ( patoloğa organ ya da doku örneği, sitolojik materyal gönderildiğinde) bütün klinik bilgiler ve değerlendirmeler hakkında bilgilendirilmelidir.

RUTİN HİSTOPATOLOJİK DEĞERLENDİRME:

Tespit(Fiksasyon); dokular insan vücudundan ayrıldıkları anda canlıdır ve taşıdığı hastalığın ( var ise) bulgularını taşır. Tespit o andaki görünümün ısı, enzim ve nemin etkisiyle değişmesini engelleyerek bozulmasını önler. Tespit işlemi için özel sıvılar kullanılır. En sık olarak formalin kullanılır. Doku, hacminin 20 katı kadar tespit sıvısı içine konulmalıdır. Tespit süresi dokunun kalınlığına ve türüne göre değişir.

Takip(Dokunun Hazırlanması);  tespitten sonraki aşamaların hemen hepsi otomatik makineler ile yapılabilir. Takibe alınan vakalar tek bir protokol numarası ile kayıt altına alınır. Bu numaralar blokların, preparatların üzerinde yer alır.

Bloklama; takip işlemi sonunda parafin ile infiltre olan dokular blok cihazında bloklanır. Bu durumdaki dokuların çok ince kesilmesi mümkün olur.

Kesme; parafin(mum) bloklar mikrotom adı verilen cihazlar ile (4-5 mikron) çok ince kesilmesi mümkündür. Kesitler ılık su banyosuna sonra lam üzerine alınır. Birkaç farklı aşamadan sonra boyamaya uygun hale getirilir.

Boyama; rutin boyama işleminde Hematoksilen(mavi) ve eosin (kırmızı) boyaları kullanılır.

İntraoperatif Konsültasyon( Frozen- Dondurarak kesit); hasta  ameliyatta iken doku tanısı gerektiğinde özel  cihaz yardımı ile hazırlanan kesitler değerlendirilir. Hazırlanan kesitler hızlandırılmış boyama yöntemi ile boyandıktan sonra değerlendirilir. Dondurarak alınan kesitlerin değerlendirilmesi güçtür, deneyim gerektirir. İntraoperatif değerlendirme öncesi hasta ile ilgili ayrıntılı klinik bilgi patoloji kliniğine iletilmelidir.

Sitolojik Yöntemler;  etkilenmiş hücreleri inceler. Sitopatoloji de hastalıklı hücreleri sitolojik yönden inceleyerek tanı koyma amacını taşıyan bir bilim dalıdır. Bu tekniğin çok yaygın bir uygulama şekli de Pap smear'dir (pap yayması).

Raporlama; değerlendirilen örneklere patoloji raporu hazırlanır. Raporda hastanın kimlik bilgileri, makroskopi, mikroskopi , histokimya, immünohistokimya ve tanı bölümleri  yer alır.

Konsültasyon;   patolojik tanı için uygulanan yöntemler ile  “tanı kuşkusunu” gidermek mümkün olmadığında;  tanı ya da tanının desteklenmesi amacıyla bir başka patoloğun fikrini alma işlemidir.

Rapor Süresi;

Doku örneğinin patoloji kliniğine kabulünden itibaren raporlama süresi değişkendir. Bu durumu etkileyen faktörler:

  • Örneğin niteliği ( kemik doku daha uzun süreli işlem yapılmasını gerektirir)
  • Hastalığın niteliği (tanısı özel işlem yapılmasını gerektiren hastalıklar daha uzun süre alır)

Kliniğimizde rutin işlem uygulanan  materyaller numune kabul sekreterine  teslim edildikten sonra ;

sitolojik materyaller 3 iş gününde

biyopsi örnekleri 5 iş gününde,

doku/ organ materyalleri 7 iş gününde raporlanmaktadır.

Uluslararası olarak biyopsiler 6(altı) gün içinde raporlanabilir.

Eğer özel ileri incelemeler yapılacak ise bunun için gerekli süre rapor için beklenen süreye eklenir.

Örneklerin Saklanması; örneklendikten sonra kalan makroskopi materyalleri patoloji raporu çıktıktan sonra 1(bir) ay, preparatlar 10(on) yıl, bloklar 20(yirmi) yıl saklanır.

 Lösante Çocuk ve Yetişkin Hastanesi Patoloji Kliniğinde; rutin patoloji tetkikleri, sitopatolojik değerlendirme, histokimyasal çalışmalar, immünohistokimyasal çalışmalar ve moleküler patolojik değerlendirme yapılmaktadır.

KAYNAKLAR

https://tr.wikipedia.org/wiki/Patoloji

saglikpedi.com › Genel Sağlık Bilgileri

 www.turkpath.org.tr/ Patoloji Derneği Federasyonu